به گزارش روابط عمومی سازمان ترویج مطالعه و نشر جهاد دانشگاهی، دکتر مهدی باصولی معان آموزشی جهاد دانشگاهی، با تحلیل چالش‌های موجود در مسیر ترویج فرهنگ مطالعه در دانشگاه‌ها، بر تغییر ماهیت الگوی دسترسی به اطلاعات و شیوه یادگیری نسل جدید تأکید کرد و گفت: در عصر حاضر، با توجه به سرعت بالای انتقال اطلاعات در قالب‌های متنوع، مسئله اصلی دیگر صرفاً افزایش سطح مطالعه نیست، بلکه تمرکز باید بر «نوع مطالعه»، «عمق یادگیری» و «نحوه مواجهه با دانش» معطوف شود.

وی با انتقاد از محدود شدن مطالعه در نظام آموزش عالی به منابع درسی و آمادگی برای آزمون‌ها، اظهار کرد: دانشجو زمانی می‌تواند مطالعه را به عنوان ابزاری برای توسعه اندیشه، افزایش توانمندی‌های فردی و اجتماعی به کار گیرد که بتواند میان محتوای علمی و مسائل واقعی زندگی و جامعه پیوندی معنادار برقرار کند. به همین سبب، ضروری است از روش‌های انتقال صرف اطلاعات به سمت «یادگیری فعال» که مبتنی بر پرسشگری، گفتگو، تحلیل انتقادی و حل مسئله است، گذر کنیم.

جشنواره‌های کتاب؛ بستری برای کشف استعدادهای علمی پنهان دانشجویان

دکتر باصولی در پاسخ به پرسشی درباره نقش جشنواره‌های کتاب در پرورش استعدادها، افزود: جشنواره‌های کتاب سال دانشجویی بستری حیاتی برای شناسایی و پرورش استعدادهای نوظهور در حوزه‌های تألیف و ترجمه است.یکی از ظرفیت‌های کلیدی دانشگاه، شناسایی استعدادهای نهفته در حوزه تولید اندیشه، نگارش علمی و انتقال دانش است. جشنواره‌های کتاب دانشجویی فراتر از انتخاب کتاب برتر، بستری برای شناسایی توانمندی‌های دانشجویان و معرفی آن‌ها به جامعه علمی فراهم می‌کنند تا این افراد در آینده به نویسندگان، مترجمان و پژوهشگران اثرگذار کشور تبدیل شوند.

 معاون آموزشی جهاد دانشگاهی با تأکید بر اهمیت حرفه‌ای‌سازی این مسیر، پیشنهاد داد: این جشنواره‌ها باید علاوه بر انتخاب آثار، زمینه‌ای برای ایجاد ارتباط میان دانشجویان با اساتید، ناشران معتبر و گروه‌های پژوهشی فراهم کنند تا مسیری نظام‌مند برای پرورش استعدادها ایجاد شود.

 تفاوت میان تولید کتاب و تولید علم

دکتر باصولی با اشاره به نقش دانشگاه در تولید علم، تأکید کرد: دانشگاه نباید صرفاً مصرف‌کننده یا انتقال‌دهنده دانش باشد، بلکه باید در فرآیند تولید، نقد و بازآفرینی دانش، مشارکت فعال داشته باشد.باید میان تولید کتاب و تولید علم تفکیک قائل شد؛ لزوماً هر اثر مکتوبی به معنای تولید دانش جدید نیست. در فعالیت‌های تالیفی و ترجمه، معیار اصلی باید کیفیت علمی، اصالت محتوا و نوآوری باشد تا بتوان از این ابزار برای تقویت پیوند میان آموزش، پژوهش و فرهنگ بهره برد.

ضرورت بازنگری درشاخص‌های ارزیابی و ایجاد شبکه ملی کشف استعدادهای دانشجویی

این مقام مسئول در ادامه با تأکید بر ضرورت ارتقای کیفیت در جشنواره‌های کتاب دانشجویی، خواستار بازنگری مستمر در معیارهای داوری و تمرکز بر «نوآوری» و «پاسخگویی به نیازهای علمی جامعه» شد و خاطرنشان کرد: از ظرفیت‌های جهاد دانشگاهی باید برای ایجاد یک شبکه ملی جهت شناسایی عادلانه استعدادهای دانشجویی در سراسر کشور استفاده شود.

وی در ادامه تحلیل خود از ضرورت ارتقای سطح علمی رویدادهای فرهنگی، سخن گفت و  بر این باور تاکید کرد: جشنواره‌ها باید علاوه بر حفظ اعتبار تاریخی خود، به‌طور مستمر با تحولات علمی و فرهنگی روز همگام شوند زیرا هدف از برگزاری این رویدادها، تنها افزایش تعداد آثار نیست، بلکه باید بر ارائه دیدگاه‌های نو و ایجاد منابع علمی معتبر و روزآمد تمرکز کرد.

بازنگری در معیارهای داوری و شفافیت فرآیند

وی در خصوص بهبود کیفیت داوری، پیشنهاد کرد: شاخص‌های ارزیابی باید بر اساس ماهیت هر حوزه تدوین شود.در حوزه تألیف، معیار اصلی باید اصالت اندیشه، قدرت تحلیل و ارزش افزوده علمی باشد؛ در حالی که در حوزه ترجمه، علاوه بر دقت و امانت‌داری، کیفیت انتقال مفاهیم و ضرورتِ ترجمه آن اثر نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

 دکتر باصولی همچنین بر اهمیت شفافیت در فرآیند داوری تأکید کرد و افزود: برای افزایش اعتماد شرکت‌کنندگان، استفاده از داوران متخصص از دانشگاه‌های مختلف و مدیریت دقیق تعارض منافع ضروری است. همچنین، ارائه بازخوردهای علمیِ داوری به دانشجویان، خود می‌تواند به یک فرصت آموزشی و ابزاری برای رشد علمی و ارتقای کیفیت آثار در آینده تبدیل شود.

ایجاد شبکه ملی کشف استعداد و عدالت علمی

دکتر باصولی در ادامه با تبیین راهکارهای افزایش مشارکت دانشجویان، از لزوم ایجاد یک «شبکه فعال شناسایی استعدادها» سخن گفت و پیشنهاد داد: با همکاری معاونت‌های پژوهشی و فرهنگی دانشگاه‌ها، کانون‌ها و کتابخانه‌های دانشگاهی، بستری برای شناسایی دانشجویان مستعد ایجاد شود.

وی با اشاره به نقش کلیدی جهاد دانشگاهی در این مسیر، افزود: ما باید از ظرفیت‌های گسترده جهاد دانشگاهی برای ایجاد عدالت در فرصت‌های علمی استفاده کنیم. هدف ما صرفاً افزایش تعداد شرکت‌کنندگان نیست، بلکه باید اطمینان حاصل کنیم که دانشجویان مستعد، فارغ از محل تحصیل یا رشته دانشگاهی‌شان، فرصتی برای معرفی توانمندی‌های خود داشته باشند. شناسایی موانع مشارکت و بررسی دلایل عدم حضور برخی گروه‌ها در جشنواره، اولین قدم برای ایجاد یک عدالت علمی و فرهنگی واقعی در سطح کشور است.

از شناسایی تا تکامل؛ ضرورت طراحی «نقشه راه حمایت» از استعدادهای نوظهور علمی

دکتر باصولی با تأکید بر اینکه شناسایی استعداد تنها نقطه آغاز یک فرآیند است، خواستار طراحی برنامه‌های حمایتی نظام‌مند برای دانشجویان در حوزه‌های تألیف و ترجمه شد و در ادامه با اشاره به چالش‌های ناشی از تحولات فناوری و هوش مصنوعی، بر ضرورت تغییر پارادایم از «دسترسی به اطلاعات» به سمت «ارزش‌آفرینی و ترکیب دانش» تأکید کرد.

دکتر باصولی در تحلیل خود از آینده‌پژوهی در حوزه فعالیت‌های دانشجویی، هشدار داد: اگر جشنواره‌های کتاب تنها به یک رویداد رقابتی و مقطعی محدود شوند، قطعا نمی‌تواند به اهداف توسعه‌ای خود دست یابد.شناسایی استعداد، نقطه آغاز یک مسیر است، نه پایان آن؛ بنابراین باید برنامه‌های مشخصی برای حمایت از برگزیدگان در مسیر رشد علمی آن‌ها تدوین شود.

 طرح پیشنهاد «مدرسه نشر» و همکاری‌های چندجانبه

وی در حمایت از دانشجویان بر سه محور اصلی تأکید کرد: ۱. بهره‌مندی از مشورت اساتید صاحب‌نظر، ۲. ارتقای مهارت‌های تخصصی در حوزه نشر، و ۳. تسهیل ارتباط میان دانشجویان و ناشران معتبر.

دکتر باصولی پیشنهاد کرد: باید از ظرفیت‌های موجود در نهادهایی مانند جهاد دانشگاهی برای ایجاد «مدرسه‌های تخصصی نویسندگی و ترجمه» استفاده شود تا دانشجویان بتوانند مهارت‌های خود را در قالب دوره‌های تخصصی ارتقا دهند. با اشاره به پیچیدگی فرآیند تولید علم، همکاری میان نهادهای مختلف یک امر ضروری است.تولید دانش، یک فرآیند پیوسته شامل شناسایی، آموزش، تولید، ارزیابی و در نهایت انتشار است. این زنجیره نمی‌تواند توسط یک نهاد مدیریت شود؛ بلکه نیازمند همکاری میان دانشگاه‌ها (در حوزه پرورش)، وزارت علوم (در حوزه سیاست‌گذاری)، ناشران (در حوزه انتشار) و جهاد دانشگاهی (به عنوان پیونددهنده این بخش‌ها) است.

چالش هوش مصنوعی؛ گذار از انتقال اطلاعات به خلق ارزش

در بخش پایانی، دکتر باصولی با نگاهی به تحولات فناوری و ظهور هوش مصنوعی، بر لزوم بازاندیشی در مفهوم تالیف و ترجمه تأکید کرد و افزود: اگرچه فناوری‌های جدید دسترسی به اطلاعات و تولید متن را تسهیل کرده‌اند، اما این امر لزوماً به معنای ارتقای کیفیت علمی نیست.در گذشته، توانمندی اصلی یک پژوهشگر، دسترسی به منابع و مهارت در جستجو بود؛ اما در عصر حاضر، با تسهیل شدن این فرآیندها توسط فناوری، تمرکز اصلی باید بر توانایی ارزیابی اطلاعات، تشخیص درست مسائل، ترکیب دانش و ایجاد ارزش افزوده باشد. در واقع، چالش اصلی امروز، انتقال از مرحله "انتقال اطلاعات" به مرحله "خلق دانش و ارزش‌آفرینی علمی" است.

هوش مصنوعی در خدمت علم و بازتعریف نقش جشنواره

وی بر ضرورت همگامی جشنواره‌ها با تحولات تکنولوژیک تأکید کرد و گفت: نباید از ابزارهای نوین و روش‌های ارزیابی جدید هراس داشت، بلکه باید از آن‌ها برای ارتقای سطح کیفی رویدادها استفاده کرد. در خصوص چالش هوش مصنوعی باید بگویم که موضوع اصلی، استفاده از هوش مصنوعی نیست، بلکه نحوه به‌کارگیری آن است. هوش مصنوعی نباید هدف اصلی جشنواره را منحرف کند، بلکه باید صرفاً به عنوان ابزاری در اختیار پژوهشگر قرار گیرد تا فرآیند تولید دانش را تسهیل کند.

 وی ادامه داد: هدف غایی از برگزاری چنین رویدادهایی، تربیت نسلی است که بتواند مسائل را به‌درستی شناسایی کرده و راهکارهای ارزشمند ارائه دهد. ما نباید به جشنواره کتاب سال تنها به چشم یک رویداد رقابتی برای انتخاب چند اثر برتر نگاه کنیم؛ بلکه این جشنواره باید بخشی از نظام ملی شناسایی، توانمندسازی و پرورش استعدادهای علمی و فرهنگی کشور باشد. ارزش واقعی این مسیر زمانی محقق می‌شود که بتوانیم از ظرفیت‌های دانشجویی برای ایجاد تأثیرگذاری مثبت و تولید آثار ارزشمند در خدمت جامعه استفاده کنیم.